Emoties ontward

Emoties ontward

Veel mensen worstelen niet zozeer met hun emoties, maar met wat ze denken dat emoties zijn. Maar wat zijn emoties eigenlijk? Waarin verschillen ze van gevoel? En wat bedoelen we als we spreken over het innerlijk kompas?

In mijn praktijk zie ik dagelijks hoe het mensen nog niet lukt om op hun binnenwereld te vertrouwen, omdat alles één verwarrende kluwen is geworden.

We hebben vaak geleerd emoties te negeren, te beheersen, te verklaren of er impulsief naar te handelen. Ondertussen voelen we ons steeds vaker overspoeld, afhankelijk van de buitenwereld en afgesneden van onszelf.

Emoties zonder oordeel

In onze maatschappij worden emoties zelden neutraal bekeken. Blij en gelukkig zijn wordt aangemoedigd. Boosheid wordt al snel afgekeurd. Angst voelt al gauw als iets wat je zou moeten overwinnen. Verdriet mag er even zijn, maar liever niet te lang.

Die boodschappen vanuit de maatschappij en onze herkomst dragen we onbewust met ons mee. Ze kleuren hoe we naar onze eigen gevoelens kijken en bepalen vaak of we onszelf serieus nemen of niet.

Emoties zelf zijn echter neutraal. Ze behoeven geen oordeel. Wat ze wél verdienen, is dat we ze leren herkennen, waarnemen, onderzoeken en bevragen. Dat we ze niet meteen wegduwen of volgen, maar leren zien als gezonde signalen.

Emoties zijn signalen van je lichaam. En dus: signalen van jezelf. Ze hebben allemaal een positieve intentie: ervoor zorgen dat we op een manier door het leven navigeren die voor ons klopt en ons dient.

Wat zijn emoties?

Emoties zijn in principe lichamelijke sensaties. Ze ontstaan vaak sneller dan we er woorden voor hebben. Bijvoorbeeld een gat in je hart, een knoop in je maag, een dichtgeknepen keel, vlinders in je buik of spanning in je kaak.

Emotie is wat er in het lichaam gebeurt. Rauw, automatisch en pre-verbaal. Emoties willen niet opgelost worden. Ze willen iets in beweging zetten. Het woord emotie komt dan ook van het Latijnse emovere, wat ‘naar buiten bewegen’ of ‘in beweging brengen’ betekent.

Emoties zijn geen opdrachten waar je altijd naar moet handelen. Dat je iets voelt, betekent niet automatisch dat het waar is. En ook niet dat je er iets mee móét. Emoties zijn geen handleiding voor gedrag. Ze vragen om aandacht, niet om automatische actie.

Wat als emoties niet het probleem zijn? Wat als ze informatie zijn? En wat als emoties voelen, mits we het veilig leren doen, ons juist richting kan geven?

Emotie en gevoel

Gevoel ontstaat wanneer we ons bewust worden van die lichamelijke beweging. Gevoel is emotie plus aandacht en betekenis. Waar emotie sensatie is, is gevoel beleving. Waar emotie gebeurt, wordt gevoel ervaren.

“Ik voel spanning” beschrijft een emotie. “Ik voel me afgewezen” beschrijft een gevoel.

Gevoel plaatst emotie in context, in relatie en in betekenis. Dat maakt gevoel rijker, maar ook gekleurder door onze geschiedenis. Hier komt onze blauwdruk in beeld: de (vaak) onbewuste overtuigingen waardoor we de wereld en onszelf interpreteren.

Getriggerd

Wanneer we getriggerd zijn en stress het overneemt, staat het lichaam in de alarmstand. Het voelt dan alsof je niet anders kúnt dan reageren. Dit is een volkomen logisch en fysiologisch gegeven: het zenuwstelsel schakelt over op overleving.

Vechten. Vluchten. Bevriezen. Of pleasen: aanpassen om de relatie te behouden.

Deze overlevingsmechanismen hebben we ons onbewust vanaf jonge leeftijd eigen gemaakt om ons staande te houden in emotioneel spannende situaties. Ze waren ooit nodig en hebben ons toen geholpen. Maar wat ons vroeger beschermde, gaat ons in het volwassen leven vaak in de weg zitten.

In deze staat handelen mensen vanuit een stressreactie en vertonen ze automatisch overlevingsgedrag dat bijna niet tegen te houden lijkt. Ze maken zichzelf dan niet zelden wijs dat ze hun innerlijke kompas volgen, maar niets is minder waar. Dit is geen innerlijke richting en betrouwbaar handelen, maar een noodsignaal van het zenuwstelsel: een wanhopige poging van het lijf om spanning te doen zakken.

Voelen lijkt spannend

Veel mensen vinden voelen ontzettend spannend. Ze zijn bang dat emoties je overspoelen, dat je de controle verliest en dat je er niet meer uitkomt.

Maar emoties zijn signalen van ons lichaam. Onze bondgenoot. Ze proberen ons iets duidelijk te maken dat op dat moment relevant is en serieus genomen mag worden. Ze zijn niet bedoeld om ons te ontregelen, maar om gehoord te worden.

Wanneer we leren om even met onze aandacht bij die signalen te blijven, ons zenuwstelsel naar rust weten te reguleren en pas daarna te luisteren, verandert voelen van iets overweldigends in iets richtinggevends.

Het innerlijk kompas

Gevoel wordt betrouwbaar wanneer we gaan ervaren dat emotie voelen veilig is. En wanneer we het vermogen ontwikkelen om ons zenuwstelsel keer op keer naar rust te reguleren.

Dan krijgen we toegang tot ons innerlijk kompas: een dieper weten. Wat klopt voor mij? Wat past mij niet (meer)? Waar ligt mijn behoefte en mijn grens? En uiteindelijk ook meer existentiële vragen zoals: wie ben ik? Wie wil ik zijn? Wat is nu echt belangrijk voor me?

Mijns inziens is dit de kern van veilige hechting. Als kind hebben we onze ouders nodig om ons zenuwstelsel te helpen reguleren en deze veiligheid in onszelf te ontwikkelen. Op latere leeftijd kun je, met een therapeut als tijdelijke veilige hechtingsfiguur, alsnog deze vaardigheden aanleren.

Zoals de Stoïcijnen het zo mooi beschrijven: ongeacht de storm in de buitenwereld, kun je leren grip te krijgen op je binnenwereld.

Een serie over emoties

In mijn praktijk zie ik dagelijks hoe groot de verwarring rondom emoties en gevoelens is. Mensen vertrouwen hun gevoel niet meer, omdat ze nooit geleerd hebben het verschil te herkennen tussen een stressreactie van het zenuwstelsel en een authentiek innerlijk signaal.

Daarom zal ik de komende tijd een serie artikelen wijden aan emoties. In deze serie Emoties ontward kijk ik vanuit hechtingsperspectief en een filosofische invalshoek naar wat emoties eigenlijk zijn. Ik neem je mee in wat ik in mijn praktijk tegenkom, in hoe emoties zich laten voelen in het lichaam, en in hoe we ze beter kunnen begrijpen, eren en op een gezonde manier tot uiting kunnen laten komen.

Resoneert het? Volg me dan op mijn Facebookpagina De Hechtingscoach of houd mijn website www.dehechtingscoach.nl in de gaten.